Na czym polega zagrożenie?
Od początku istnienia internetu środowisko online było wykorzystywane przez sprawców do nawiązywania kontaktu z dziećmi i nakłaniania ich do spotkań offline w celu wykorzystania seksualnego. Czat, fora i komunikatory umożliwiały budowanie relacji, zdobywanie zaufania oraz stopniowe przygotowywanie dziecka do realnego spotkania.
Wraz z rozwojem technologii i mediów społecznościowych charakter tego zagrożenia uległ istotnej zmianie. Internet przestał być wyłącznie etapem prowadzącym do spotkania offline. Coraz częściej stał się przestrzenią samego wykorzystywania seksualnego, w której dzieci są nakłaniane do nagrywania i przesyłania materiałów intymnych.
Dziś pozyskiwanie materiałów seksualnych z udziałem dzieci – pod presją, manipulacją lub szantażem – stanowi jedną z głównych form wykorzystywania seksualnego w środowisku cyfrowym. Materiały te są następnie rozpowszechniane, wykorzystywane do dalszego szantażu lub trafiają do obiegu w sieciach przestępczych. W wielu przypadkach proces ten nie zastępuje, lecz poprzedza lub uzupełnia nakłanianie do spotkań offline.
Grooming obejmuje więc ciąg powiązanych działań, takich jak:
- nawiązywanie relacji i budowanie zaufania,
- prowadzenie rozmów o charakterze seksualnym,
- nakłanianie do pozowania przed kamerą,
- skłanianie do nagrywania i przesyłania materiałów intymnych,
- szantaż i wymuszanie kolejnych treści (sextortion),
- rozpowszechnianie materiałów bez zgody dziecka,
- nakłanianie do spotkań offline.
Coraz częściej do podtrzymywania takich relacji wykorzystywane są także narzędzia oparte na sztucznej inteligencji, które potrafią prowadzić długotrwałe, emocjonalnie angażujące rozmowy i stopniowo normalizować treści erotyczne.
Dzieci i młodsi nastolatkowie:
- gorzej rozpoznają manipulację i rzeczywiste intencje drugiej osoby,
- łatwiej interpretują uwagę i zainteresowanie jako dowód wyjątkowej relacji,
- mają ograniczoną zdolność oceny ryzyka związanego z kontaktem i spotkaniem offline,
- są bardziej podatni na presję, zawstydzanie i szantaż,
- częściej ukrywają problem z obawy przed reakcją dorosłych.
W tym wieku potrzeba akceptacji, bycia „ważnym” i zauważonym jest szczególnie silna, a mechanizmy samokontroli i ochrony własnych granic dopiero się kształtują.
To sprawia, że dzieci poniżej 15. roku życia są znacznie mniej odporne na strategie wykorzystywane przez sprawców – zarówno online, jak i offline.
Rola mediów społecznościowych i środowisk online
Media społecznościowe, komunikatory i gry online znacząco ułatwiają sprawcom działanie. Umożliwiają:
- łatwe dotarcie do dzieci i młodszych nastolatków,
- szybkie nawiązywanie kontaktu i przenoszenie go do prywatnych kanałów,
- stopniową eskalację relacji,
- działanie na masową skalę przy niskim ryzyku wykrycia.
Z perspektywy sprawców są to środowiska tanie, dostępne i skuteczne. Z perspektywy dzieci – trudne do kontrolowania i przewidywania, zwłaszcza przy braku realnej weryfikacji wieku oraz ograniczeń kontaktu z nieznajomymi.
Skala zjawiska – co pokazują dane
Dostępne raporty międzynarodowe pokazują, że wykorzystywanie seksualne dzieci w
środowisku cyfrowym ma charakter masowy i rosnący:
- organizacje monitorujące internet co roku identyfikują setki tysięcy adresów URL zawierających lub prowadzących do materiałów seksualnego wykorzystywania dzieci,
- systemy zgłaszania odnotowują dziesiątki milionów zgłoszeń rocznie, obejmujących zarówno materiały, jak i próby kontaktu z dziećmi,
- analizy wskazują na rosnący udział treści wytwarzanych pod presją, manipulacją lub szantażem – w tym przez same dzieci.
Choć poszczególne raporty stosują różne metodologie i definicje, wszystkie wskazują na gwałtowny wzrost skali zagrożenia oraz niewystarczającą skuteczność obecnych
mechanizmów ochrony.
Konsekwencje dla dzieci
Doświadczenie wykorzystywania seksualnego – niezależnie od tego, czy ma miejsce wyłącznie online, czy prowadzi do spotkań offline – wiąże się z poważnymi i długotrwałymi skutkami:
- objawami traumy, lękiem i zaburzeniami snu,
- poczuciem wstydu i winy,
- wycofaniem z relacji i izolacją,
- obniżeniem poczucia własnej wartości,
- ryzykiem ponownej wiktymizacji w przypadku krążenia materiałów w sieci.
W przypadku nakłaniania do spotkań offline dochodzi dodatkowo bezpośrednie zagrożenie zdrowia i życia dziecka.
Dlaczego granica 15+ ma znaczenie ochronne
Podniesienie granicy wieku dostępu do mediów społecznościowych:
- ogranicza kontakt dzieci z osobami wykorzystującymi platformy do wyszukiwania ofiar,
- opóźnia wejście w środowisko wysokiego ryzyka w najbardziej wrażliwym okresie rozwojowym,
- zmniejsza prawdopodobieństwo eskalacji relacji online do spotkań offline,
- wzmacnia normę społeczną, że media społecznościowe w obecnym kształcie nie są bezpiecznym środowiskiem dla młodszych dzieci.
