Na czym polega zagrożenie?
Przemoc rówieśnicza nie pojawiła się wraz z internetem. Od zawsze była obecna w szkołach i grupach rówieśniczych – w postaci wyśmiewania, poniżania, wykluczania czy zastraszania. Media społecznościowe nie stworzyły przemocy, ale radykalnie zmieniły jej charakter i skalę.
Internet sprawił, że przemoc:
- przestała być ograniczona do jednego miejsca i momentu,
- stała się ciągła – dostępna 24 godziny na dobę,
- zyskała publiczność, która ją wzmacnia i utrwala.
Cyberprzemoc obejmuje m.in.:
- obrażanie i poniżanie w komentarzach i wiadomościach,
- rozpowszechnianie kompromitujących zdjęć, filmów i screenów,
- wykluczanie z grup i społeczności online,
- podszywanie się pod inne osoby,
- publiczne „lincze” napędzane przez reakcje, komentarze i udostępnienia.
W wielu przypadkach przemoc nie kończy się w sieci, lecz przenosi się do szkoły, na podwórko i do codziennych relacji offline.
Dlaczego dzieci poniżej 15. roku życia są szczególnie narażone
Dla dzieci i młodszych nastolatków relacje rówieśnicze są kluczowym obszarem budowania tożsamości i poczucia własnej wartości. W tym wieku:
- aprobata rówieśników ma wyjątkowo duże znaczenie,
- odrzucenie i ośmieszenie są przeżywane intensywniej,
- odporność emocjonalna jest jeszcze ograniczona,
- umiejętności radzenia sobie z presją społeczną dopiero się kształtują.
Publiczny charakter cyberprzemocy sprawia, że dziecko ma poczucie, iż „wszyscy widzą”, a sytuacja wymyka się spod kontroli. To znacząco zwiększa poczucie bezradności, wstydu i zagrożenia, a jednocześnie utrudnia szukanie pomocy.
Rola mediów społecznościowych
Media społecznościowe nie są neutralnym kanałem przemocy rówieśniczej. Ich architektura:
- upublicznia przemoc (komentarze, reakcje, udostępnienia),
- utrwala ją w postaci treści, które trudno całkowicie usunąć,
- wzmacnia ją algorytmicznie – treści wywołujące silne emocje szybciej się rozchodzą,
- utrudnia ofierze odcięcie się od sytuacji przemocowej.
W praktyce oznacza to, że pojedynczy incydent może:
- być wielokrotnie odtwarzany,
- docierać do szerokiego grona odbiorców,
- eskalować bez udziału dorosłych.
Skala zjawiska – co pokazują dane
Badania krajowe i międzynarodowe potwierdzają, że cyberprzemoc jest jednym z najczęstszych zagrożeń doświadczanych przez dzieci i młodzież w sieci:
- badania EU Kids Online wskazują, że ponad jedna trzecia dzieci i nastolatków doświadcza przemocy rówieśniczej, a coraz częściej ma ona charakter cyfrowy,
- dane pokazują, że dzieci korzystające z mediów społecznościowych są znacząco bardziej narażone na cyberprzemoc niż te, które z nich nie korzystają,
- obserwuje się wzrost liczby przypadków przemocy o charakterze publicznym, z udziałem dużej widowni online.
Choć metodologie badań różnią się między krajami, wnioski są spójne: media społecznościowe zwiększają częstotliwość, intensywność i zasięg przemocy rówieśniczej.
Konsekwencje dla dzieci
Cyberprzemoc wiąże się z poważnymi skutkami psychicznymi i społecznymi:
- obniżonym poczuciem własnej wartości,
- lękiem, smutkiem i objawami depresyjnymi,
- problemami ze snem i koncentracją,
- wycofaniem z relacji rówieśniczych,
- pogorszeniem funkcjonowania szkolnego.
W skrajnych przypadkach długotrwała cyberprzemoc prowadzi do kryzysów psychicznych, zachowań autodestrukcyjnych, a nawet prób samobójczych. Ryzyko to jest szczególnie wysokie wtedy, gdy przemoc ma charakter publiczny i utrzymuje się przez dłuższy czas.
Dlaczego granica 15+ ma znaczenie ochronne
Podniesienie granicy wieku dostępu do mediów społecznościowych:
- ogranicza ekspozycję młodszych dzieci na środowisko, w którym przemoc rówieśnicza łatwo się eskaluje,
- zmniejsza ryzyko publicznego upokarzania w okresie największej wrażliwości rozwojowej,
- daje więcej czasu na rozwój kompetencji społecznych i emocjonalnych poza środowiskiem online,
- wzmacnia normę społeczną, że media społecznościowe nie są neutralnym ani bezpiecznym środowiskiem dla młodszych dzieci.
